Klişe

1. TAMPON BASKIDA METAL KLİŞE

1.1. Klişe Resim

1.1: Çelik klişe örnekleri.

  • Baskıda kullanılmak amacıyla hazırlanmış, yazı, şekil ve resimlerin yükseltilerek veya çukurlaştırılarak kopya edildiği levhalardır.
  • Tampon baskı için kullanılan 0,20 – 0,30 mikron arası derinliklerde oyulan metal veya polimer malzemelerle hazırlanan baskı kalıbıdır.

      

                                        Resim 1.1: Çelik klişe örnekleri

Yukarıdaki tanımlardan anlaşılacağı üzere klişe, baskı sistemlerinde görüntünün basılacak materyale aktarılmasını sağlayan bir malzemedir. Klişelerden tarih boyu yararlanılmış ve klişe hazırlamada değişik yöntemler kullanılmıştır. Gravür bunlardan en çok bilinen ve halen uygulanan yöntemdir.

                                                                       Resim 1.2: Gravür baskı örneği

Bir baskı tekniği olarak matbaacılıkta ve sanat ürünlerinin yapımında kullanılan gravür, bir kazıma şekli, çukur baskı veya oyma baskı olarak adlandırılabilir. Baskı yapılacak görüntü ahşap, metal veya taş levha üzerine çeşitli yöntemlerle (elle kazıyarak veya asitle yedirme) aktarıldıktan sonra levha mürekkep ile sıvanır. Levhanın yüzeyi temizlenince mürekkep yalnız çukur yerlerde kalır ve levhanın üzerindeki görüntü, baskı uygulanarak kâğıda aktarılır.

 

Resim 1.2.: Tramsız klişe

15. yüzyılda ortaya çıkışından itibaren gravür, günümüze kadar sanatçılar tarafından yaygın bir biçimde kullanılmış ve geliştirilmiştir. Günümüzde birçok sanatçı gravür baskı tekniğinden sanat baskılarının üretilmesinde yararlanmaktadır. Matbaacılıkta ise 19. yüzyılın sonlarına kadar basımı yapılan kitaplarda yer alan resimlerin kaliteli reprodüksiyonu için kullanılan gravür, bir baskı tekniği olarak günümüzde fotogravür ya da tifdruk baskı biçiminde kullanılmaktadır.

                           Resim 1.3. : Tramlı klişe

1.2. Klişe Çeşitleri:

Tampon baskıda kullanılan klişe çeşitleri beş başlık altında ele alınabilir.

1.2.1. Çelik Klişeler

Resim 1.4 : Kimyasal yolla oyulmuş çelik klişe

Yüksek tirajlı ve uzun süre saklanacak işler için, çelik klişe önerilir. Kimyasal yolla kazınmış plakalar uzun vadeli performans gösterir. Uzun süreli çalışmalarda veya sık tekrar edilen işlerde en iyi seçenek çelik klişedir.

Resim 1.5: Bilgisayarla oyulmuş çelik klişe

Bu klişeler için en önemli kriter sert, düzgün ve sabit bir kristal yapıya sabit olmasıdır. Bunları yapmak için kullanılan materyal sertleştirilmiş ve dövülmüş, en yüksek kalitede alet çeliğidir. Klişeler için kullanılan çelik için en uygun sertlik C ölçeğinde (çelikte kullanılan setlik ölçeği) 62–64 rockwelldir (Rc). Oyma derinliği normal olarak 25 mikrondur fakat bu, özel uygulamalarda değişir. Mesela seramiğe baskı yapmada 65 mikrona kadar ya da tramlı baskılarda 30 mikrona kadar kullanılır. Fabrikasyon hassaslandırılmış klişeler mevcut makinelere uyacak şekilde üretilir. Örnek olarak 2x80x80 mm (0.008x3.15x3.15 inç), 1000x500x1,5 mm (39.4x19.7x0.6 inç ) gibi… Emülsiyon plakanın üstüne özel donanım kullanarak uygulanır. Bu kaplamanın kalınlığı ve kıvamı önemlidir. Kaplandıktan sonra plaka kurutulur ve karanlık oda ışığı altında kusurları olup olmadığı incelenir. Pozitif film, emülsiyon tarafı resist ile temasta olacak şekilde, resistin üstüne konur sonra plaka ultraviyole ışığa tutulur. Işığa tutma sırasında, ultra viyole (UV) ışığa maruz kalan resist setleşir, görüntü alanları ise yumuşak kalır. Banyo (developing ) sırasında yumuşak emülsiyon yıkanır.

1.2.2. İnce Çelik Klişeler:

Çelik klişe maliyetini azaltmak için üreticiler, emülsiyon tabakasının üzeri lak ( 0.2 mm-0.8 inç ) ile kaplanmış daha ince çelik plakalar geliştirmişlerdir. Bunlar çok yassı fakat klasik klişeler kadar sert değildir (ince 55 Rc, klasik 62–64 Rc ). Materyalin kristal yapısı cm’ye 80 çizginin, tatmin edici bir şekilde oyulabilmesini sağlar. Dikkatlice yerleştirilmiş bir mürekkep sıyırıcı bıçak ile bu klişeler birkaç yüz bin baskıya kadar dayanabilir. 7 İnce çelik klişeler de hidroklorik asit veya ferrik klorit asit ile oyulmak zorundadır. İnce çelik klişeler, klasik çelik klişeler gibi depolanmalı ve korunmalıdır.

1.2.3. Ürün Kodlamalı Özel Metal Klişeler:

Ürünler üzerine tarih, parça numarası ve birden fazla basamaklı değişken sayıların basılması gerektiğinde klişeyi her kod için tekrar yerleştirme pratik değildir. Bunun için, ince kayıcı plakalar içeren ve çeşitli birleşimlere çabucak ayarlanabilen, plaka tutucusu kullanılır.

Şekil 1.1: Ayarlı klişe

Elektronik cihazlara tarih, parti numarası, ürün numarası ve benzer bilgiyi basmak gerekli olabilir. Tarih, parti numarası ve ürün numarasını kodlama durumlarında sabit klişeleri kullanmak mümkün değildir. Böyle bir durumda baskı makinesi her farklı kodu almak için tekrar ayarlanmak zorundadır. Bu problemi çözmenin yolu, iki tarafı da oyulmuş, bir plaka tutucusu ile tutturulan, hareketli, ince ve uzun ( 50x250 mm ) klişe hazırlamaktır. Kodu değiştirmemiz gerektiğinde, sadece uygun kod pozisyonuna gelinceye kadar klişe kaydırılır. 100 taneye kadar kodlar bu çeşit klişeye koyulabilir. Bu yöntem bazı durumlarda pratik olmayabilir. Mesela sık değişen başka bilgilerle beraber saat kodlamamız gerektiğinde çok sayıda klişeden görüntü almamız gerekir. Özel bir plaka tutucusuna takılmış çoklu klişeler kullanmak gerekir. Farklı parçaları hareket ettirmemizi ve çok sayıda kodlar elde etmemizi sağlar. 8 Bu plaka sistemi çok pahalı olabilir. Çünkü istenen sonuçları elde etmek için çok hassas işleme ve oyma gereklidir. En iyi işçilikte bile, çoklu pad (tampon) veya özel üretilmiş bir pad kullanmazsanız, plakalar arasındaki çizgiler mürekkep alıp tampona aktarılacaktır. Bazı tampon baskı makineleri çok özel bir numaralama kutusuyla donatılmıştır ve bu kod rakamlarının hızlı bir şekilde yerine konmasını sağlar. Çoklu ürün kodlamaları için başka bir seçenek de bir plaka indeksleme sistemi oluşturmaktır. Bu örnek davul tipi bir klişe aletini göstermektedir. Bir sonraki koda hızlı bir şekilde geçebilmesini sağlar. Bu çeşit klişe, gelişmiş bir bilgisayarla kontrol edilen baskılarda yapılabilir. Bilgisayar kontrolü ile tampon baskı makinesi, her defasında plakadan istenen görüntünün alınması için tamponun alış pozisyonunu ayarlar. Bu makineler çok az sayıdaki baskılar için kullanılır.

1.2.4. Foto Polimer Klişeler

     

Resim 1.6: Foto polimer klişe örnekleri

Foto polimer klişeler kendi klişelerini yapmak isteyenler için uygun bir seçimdir. Foto polimer klişeler klasik klişeler gibi pozlandırılır, sonra su veya alkol-su karışımıyla yıkanır. Bu klişeler birkaç bin baskı yapabilir. Foto polimer tampon baskı klişeleri, tipo baskıda kullanılan foto polimer klişelerden faydalanılarak geliştirildimiştir. Bu klişeler alt kısmında taşıyıcı çelik levha, üst kısımda ise plastik foto polimer materyalden yapılmıştır. Foto polimer klişe maliyetinin düşük olması, kısa zamanda hazırlanması, prova baskılar için uygun olması, çözünürlüklerinin yüksek olması ve ince detayların kalıba hatasız aktarılmasından dolayı tercih edilir.

Şekil 1.2: Foto polimer klişe yapısı

9 1.2. Metal Yüzeyin Hassaslandırılması

1.2.1. Emülsiyon

Metalin yüzeyini ışığa hassas hale getirmek için sürülen kimyasal maddeye emülsiyon denir.

1.2.2. Turnet

Metal yüzeyine emülsiyon dökme ve kurutma işlemlerinin yapıldığı araçtır.

1.2.3. Metal Yüzeyine Emülsiyon Dökme

Metal levha turnete bağlanır. Levha vidalarla turnetin tablasına sabitlenir. Turnetin ısısı ayarlanır (yaklaşık 70 oC). Turnetin tablası döndürülür. Emülsiyon, metal levhanın tam ortasına yeteri kadar dökülür. Metal levha yüzeyinin 2/3’ü emülsiyon ile kaplanınca dökme işlemi bitirilir. Turnetin kapağı kapatılır ve emülsiyonun tam olarak yüzeye yayılması ve kuruması sağlanır.

1.3. Pozlandırma

Baskısı yapılacak işin film veya aydıngeri hassaslandırılmış metal levha üzerine ortalı şekilde yapıştırılır. Burada filmin emülsiyonu ile kalıbın emülsiyonu çakıştırılmalıdır. Emülsiyon yüzeylerinin çakışmaması durumunda filmin kalınlığı ışığı kıracak ve film üzerindeki görüntünün metal yüzeyine aktarılmasında nokta kayıpları olacaktır. Filmi metal yüzeyine yapıştırırken iş olan yerlere bant gelmemesine dikkat edilmelidir. Üzerine film veya aydınger yapıştırılan metal, pozlandırma cihazına yerleştirilir. Pozlandırma süresi ayarlanır. Film ile metal levha arasında hava kalmaması için vakum işlemi yapılır. Kuvvetli ışık kaynağı altında pozlandırılır. Filmin pozlandırma işleminde siyah yerlerden ışık geçmez ve emülsiyon ışıktan etkilenmez. Filmin şeffaf olan yerlerinden ışık geçer ve metal üzerindeki emülsiyon sertleşir ayrıca rengi değişir.

1.4. CTP (Bilgisayardan Kalıba )

Bu teknik yeni bir teknolojidir. Düşük tirajlı metal klişeler için çok ucuz metottur. Asit banyosu ve pozitifler gereksizdir. Bilgisayara takılan CTP ünitesi bilgisayar tarafından yazıcı olarak algılanır. Bilgisayardan verilen “yazdır” komutu ile hazırlanmış olan görüntü CTP ünitesi tarafından metal klişe üzerine çukurcuklar oluşacak şekilde kazınır. Kazıma işlemi CTP Makineleri tarafından iki şekilde yapılabilir.

1.Lazerle oyma

2 Elmas uçla oyma

Resim 1.7: CTP (Computer Tranasfer to Plate ) bilgisayardan direkt klişeye aktarım

Resim 1.8: CTP Oyma işlemi

Kazımanın derinliği önemlidir. Çoğu kazıma makinesi, derinliğini 25 mikronla sınırlayan kesici desteğine sahiptir. Dikkatli mürekkep sıyırıcı bıçak ayarlarıyla, binlerce baskı sayısına 

Alt Kategoriler


ALFAMAK PRINTER TECHNOLOGY © 2019
Altyapı: Gokhan Keskin-TR